Chào mừng bạn đến với website Họ Hoàng
Email In PDF.

HÔM NAY VÀ MAI SAU
NHẠC SĨ HOÀNG THI THƠ 

   50 NĂM VĂN NGHỆ

  Nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ
  Sinh ngày 16-7-1929 tại Bích Khê, Triệu Phong, Quảng Trị
  Mất ngày 23-9-2001 tại nhà riêng ở Glendale (South CA)
  An táng tại vườn Vĩnh Cửu - Nghĩa trang Peek Familly ở Orange County (CA).
  Mộ ở nhà quàn Heritage memorial Service
  17712 Beach Boulevard Hunlington Beach - USA.

Trong gia tộc, ông thuộc đời 14 nên vai vế rất cao, nhiều người phải kêu bằng “Ôông”, bằng cố, vải. Con cháu đời 19-20 thì không biết kêu ông bằng gì nữa. Tuy vậy chúng tôi không hề nghĩ rằng ông là nhân vật thuộc  thế hệ cũ, bởi vì ông là một nghệ sĩ của thế hệ trẻ hôm nay. Ông thực sự luôn luôn trẻ, từ ngoại hình đến tâm hồn.

Nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ sinh ngày 16-7-1929. Học tiểu học tại Triệu Phong - Quảng Trị, học trung học tại Huế rồi Hà Tĩnh, vào đại học từ năm 1950 tại trường Dự bị Đại học Liên khu 3-4 tại Thanh Hóa, khoa văn - triết học.

Thời kỳ cách mạng tháng 8-1945, ông gia nhập Đoàn văn nghệ Quảng Trị do nhạc sĩ Nguyễn Hữu Ba làm trưởng đoàn.

Tháng 12-1946, kháng chiến bùng nổ, ông cùng với nhạc sĩ Trần Hoàn hoạt động tuyên truyền tại mặt trận Huế. Thượng tuần tháng 12-1947 sau hơn một tháng bao vây quân Pháp tại trường Pellerin và khách sạn Morin, mặt trận Huế vỡ.

Hoàng Thi Thơ cùng nhạc sĩ Trần Hoàn và một số đoàn viên của Đoàn Tuyên truyền kháng chiến Trung Bộ theo các cơ quan đầu não chuyển về Vinh (Nghệ An).

Tháng 5-1947 ông công tác ở báo Cứu Quốc Liên khu 4 do Lưu Quí Kỳ phụ trách, Chế Lan Viên làm trưởng ban biên tập.

Cuối năm 1952 trong một chuyến về ghé thăm gia đình, ông bị Tây bắt và ở tù một thời gian. Sau hiệp định Genève ông sinh sống tại Sài Gòn, dạy sinh ngữ Anh-Pháp ở các trường tư thục và tiếp tục theo đuổi hoài bão sáng tác. Trong hơn 50 năm qua ông làm việc không hề mệt mỏi và để lại một sự nghiệp sáng tác khá đồ sộ, khó có một nhạc sĩ nào sánh kịp.

Hoàng Thi Thơ vốn là nhà soạn nhạc nổi tiếng với nhiều thể loại. Từ nhạc tình cảm đến nhạc dân tộc, dân ca đến nhạc thời trang, đoản khúc đến trường ca, nhạc cảnh đến nhạc kịch. Rất nhiều ca khúc như: Đường xưa lối cũ, Tà áo cưới, Những ngày thơ mộng... là những tác phẩm thịnh hành, có giá trị vượt thời gian, được nhiều người ưa thích.

Nói đến vũ, tên tuổi của Hoàng Thi Thơ đã nổi bật cùng với vũ sư Trịnh Toàn và vũ sư Lưu Hồng trong công trình nghiên cứu và sáng tạo vũ dân tộc, dựng lên các điệu vũ dân gian hấp dẫn và sống động. Những vũ điệu như: vũ múa trống, vũ lên đồng, vũ múa nón, múa xòe, múa koho... đã được trình diễn hầu như khắp thế giới.

Trong lãnh vực điện ảnh, Hoàng Thi Thơ là đạo diễn, sản xuất, viết nhạc đệm, viết chuyện phim, viết đối thoại.Ngoài tài năng đặc biệt trong các lãnh vực nhạc, vũ và điện ảnh, Hoàng Thi Thơ là một nhạc sĩ duy nhất soạn và viết nhạc kịch.Vở nhạc kịch đầu tiên Từ Thức lạc lối bích đào của nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ ra mắt năm 1963; rồi đến vở Dương Quý Phi trình diễn năm 1964, và vở Cô gái điên năm 1966.Đến năm 1968 khán giả Sài Gòn được thưởng thức vở nhạc kịch thứ tư của Hoàng Thi Thơ: nhạc kịch Ả đào say.Nhạc kịch Ả đào say gồm hơn 50 nét nhạc khác biệt, là tim óc của nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ sau 6 tháng miệt mài sáng tác, xây dựng cốt truyện, soạn nhạc, viết lời ca, soạn hòa âm, nên khi ra mắt đã được mọi tầng lớp quần chúng, từ tri thức đến bình dân, nhiệt liệt hoan nghênh.

Hoàng Thi Thơ cũng là người nhạc sĩ duy nhất thành lập những Đoàn Văn Nghệ Trình Diễn quy mô để giới thiệu tinh hoa văn nghệ Việt Nam với khán thính giả trong nước và ngoại quốc. Năm 1961, Đoàn Văn Nghệ Việt Nam được thành lập, gồm 100 nghệ sĩ tên tuổi. Năm 1967, Đoàn Văn Nghệ Maxim, gồm 70 diễn viên ca-vũ-nhạc-kịch, ra mắt tại Ca Vũ Kịch Trường Maxim và hoạt động cho đến tháng 4-1975.

Tháng 4 năm ấy, đoàn văn nghệ của ông đang lưu diễn ở Nhật Bản thì xảy ra sự kiện lịch sử ngày 30-4-1975. Ông không thể trở về nước được và từ đó đành phải tìm cách thích ứng để tiếp tục cuộc sống và sáng tác ở Mỹ.

Mãi đến năm 1993, nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ mới có cơ hội trở về thăm quê nhà. Ông ghé thăm lại nhà hàng Maxim, nơi xưa kia là sân nhà của đoàn văn nghệ Maxim gồm cả trăm nghệ sĩ biểu diễn mà ông là trưởng đoàn. Maxim nay đã thành nhà hàng Kim Sơn. Ông có vẻ không ngạc nhiên gì mấy về sự đổi thay đó. Nhưng khi về làng Bích Khê, đứng trên nền đất cũ của nhà thờ họ, nhà thờ chi, ông đã khóc ròng. Gần 40 năm trước, sau hòa bình lập lại 1954, ông cũng đã có một chuyến hành hương về làng như vậy. Sau chiến tranh, mẹ già đã qua đời, em gái đã sang ngang - chắc hẵn ông cũng đã một lần rơi lệ. Từ những giọt nước mắt ấy, mỗi giọt rơi xuống thành một nốt nhạc xôn xao, nghẹn ngào, nức nở và đó là giai điệu của khúc cầm phổ Đường xưa lối cũ, một trong những ca khúc vượt thời gian của nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ. Lần hành hương này (1993) ông khóc nhiều hơn nhưng lần nầy nước mắt chỉ là nước mắt. Người ta nói cuộc sống ở bên Mỹ không thiếu thứ gì cả. Nhưng ở những nghệ sĩ sáng tác như ông, chắc phải cảm thấy còn thiếu một thứ và là thứ rất quan trọng đó là thứ hương vị đích thực của quê nhà, làng họ.

Tôi có một bà chị có chồng là bộ đội Việt Minh mất tích trong kháng chiến chống Pháp. Có lần nghe câu hát:
Đêm hôm qua anh trở về, về bên sông, sông mờ mờ. Mặt ngước nhìn, nhà ta chìm trong khói súng thù. Đêm hôm nao, lòng biết lòng, nghe tin chồng về bên sông. Lòng biết lòng nhưng mong gì thấy đôi mắt chồng...
(Hoàng Thi Thơ - Tình sầu biên giới)

Chỉ nghe mấy câu hát ấy mà chị tôi đã khóc.

Lại có lần nhân kỳ nghỉ hè về thăm làng, dự một buổi liên hoan văn nghệ ngoài bãi cỏ trước đình làng. Đêm trăng sáng, gái trai làng vui vẻ vỗ tay hát:
Trong đêm trăng, tiếng chày khua. Ta hát vang trong đêm trường mênh mang. Vô đây em, dù trời khuya anh nhớ đưa em về...

Trong bối cảnh này, tôi bỗng nhận ra rằng bài Gạo trắng trăng thanh này dễ thương lạ lùng. Khó có nhạc sĩ nào tìm được một giai điệu thích hợp với tâm hồn mộc mạc của trai gái làng tôi hơn là những Gạo trắng trăng thanh, Trăng rụng xuống cầu, Duyên quê của nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ. Thuở ấy nếu không có ông, không biết những người bạn trẻ của tôi ở làng Bích Khê sẽ hát nhạc gì?

Ông Hoàng Thi Thơ kết hôn với ca sĩ Thúy Nga - theo ngôn ngữ địa phương Quảng Trị trong gia đình họ Hoàng gọi là “mụ” Thúy Nga. Nhưng sợ “mụ” không quen nghe cái tiếng khó nghe đó, tôi xin gọi là bà. Cho đến nay tôi chưa bao giờ được gặp bà, ngoại trừ trên màn ảnh hay trên sân khấu. Nhưng lâu nay các tiệm cho mướn băng vidéo ở thành phố Hồ Chí Minh đều có phát hành những cuộn băng ca nhạc Thúy Nga Paris. Ở Việt Nam, nhiều người tưởng rằng bà Thúy Nga và tất nhiên cả nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ là người sản xuất những cuốn băng này. Có lần tôi xem băng, thấy ông Hoàng Thi Thơ xuất hiện trên sân khấu qua lời giới thiệu của Nguyễn Ngọc Ngạn và người đẹp Nguyễn Cao Kỳ Duyên. Bên dưới là một đám đông quần chúng khán giả người Việt tha hương. Tôi thầm hỏi: liệu những người này có phải là những khán thính giả đích thực của ông không? Ai cũng vỗ tay cười hớn hở, nhưng sẽ không có ai khóc những giọt nước mắt “Tình sầu biên giới” như chị tôi, cũng sẽ không thể có nụ cười mộc mạc giống nụ cười gạo trắng trăng thanh của trai gái làng tôi. Lần gặp lại ông ở thành phố Hồ Chí Minh, tôi hỏi ông:

- Cháu có xem những cuộn băng Thúy Nga Paris, sao cháu không hề nhận ra phong cách nghệ thuật mang dấu ấn của Hoàng Thi Thơ trong đó chút nào?

Nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ giật mình nói:

- Mô có! Cả ôông lẫn mụ Thúy Nga đều không liên quan gì đến việc sản xuất loại băng này. Thúy Nga Paris là một người khác. Bà này là vợ của ông Tô Văn Lai. Hai ông bà đã kinh doanh băng đĩa ở Sài gòn từ năm 1972.

Té ra lâu nay ông bị nghi oan. Đến con cháu trong nhà còn chưa hiểu, trách chi người ngoài.

Tôi nhận ra rằng nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ tuy sống ở Sài Gòn và ở nước ngoài rất lâu nhưng giọng Quảng Trị của ông vẫn còn “gin”, không hề pha trộn và đó chính là giọng Bích Khê. Trong ông có những thứ gắn chặt với họ hàng, bà con làng nước không thể thay đổi được. Lại nhớ trong bài hát “Những ngày thơ mộng” của ông có câu:

...“Và cố đi tìm, đàn bé nô đùa ngoài đồng lúa hay trong sân chùa”...

Đến một chút văn ảnh bé nhỏ như vậy mà ông còn biết chắt chiu cố đi tìm lại và than thở Tìm đâu biết tìm đâu, đâu giờ - huống nữa là những thứ quí hơn, lớn hơn. Nên chúng cháu tin rằng cuối cùng rồi ông cũng sẽ tìm lại được cho mình những gì đã mất... nhất là những đêm Gạo Trắng Trăng Thanh, Những Ngày Thơ Mộng những Đường xưa lối cũ mà ông đã đi qua trong những tháng năm trai trẻ.

HOÀNG PHỦ NGỌC PHAN
(TP.HCM - 2000)

 
 
 
 
  • công ty TK Mỹ thuật Anh Hoàng
  • Trường THPT Hồng Đức
  • Thời trang Bambo
  • Công ty RAAS
  • Website Mua Bán Gạch
  • Công ty CP Tống Linh Giang