Chào mừng bạn đến với website Họ Hoàng
Email In PDF.

BÚT KÝ:
CON SÔNG QUÊ HƯƠNG
và CÂY CẦU NỐI NHỊP BỜ VUI

“Quê tôi ai cũng có một dòng sông bên nhà. Con sông quê gắn bó với tuổi thơ đời tôi. Bao năm xa quê ấy trong mơ tôi vẫn thấy. Hôm nay tôi trở về lòng chợt vui thấy sông không già…” (Bài hát “Trở về dòng sông tuổi thơ”, nhạc sĩ Hoàng Hiệp).

Nước Việt Nam vốn lắm sông nhiều suối, hình ảnh "con đò nhỏ, êm đềm khua nước ven sông" đã ăn sâu vào tiềm thức người Việt đến thành định nghĩa quê hương. Ai cũng có một dòng sông để mà thương mà nhớ, để tìm về ký ức tuổi thơ. Và tôi cũng vậy, ký ức tuổi thơ tôi gắn liền với dòng Sông Thạch Hãn êm đềm. Về với quê hương, thả hồn mình xuống dòng sông Thạch là vơi đi những nhọc nhằn vất vả, tạm quên đi những lo toan đời thường thấy tâm hồn thanh thản biết nhường nào. Bởi  sông quê đã tưới tắm cho tâm hồn tôi, như dòng sữa mẹ ngọt lành nuôi tôi khôn lớn và chắp cánh cho những ước mơ, hoài bão được bay cao, bay xa. Tôi yêu sông và yêu đến thiết tha một bãi sông nằm soải dài phơi mình trong nắng gió đồng nội.


Sông Thạch Hãn chảy qua làng Bích Khê
(ảnh: Thu Thanh)

Nhà tôi ở ngay làng Bích Khê có con sông Thạch Hãn uốn mình qua làng. Theo sử sách Sông Thạch Hãn là con sông dài và đẹp nhất tỉnh Quảng Trị. Sông bắt nguồn từ phía Đông dãy Trường Sơn ở phía Tây Nam của tỉnh. Dòng sông uốn lượn từ hướng Đông và Đông Bắc rồi đỗ ra biển Cửa Việt. Thời nhà Nguyễn, vua Minh Mạng đã chọn sông Thạch Hãn là một trong 9 thắng cảnh của đất nước để đúc vào Cửu Đinh bày ở sân rồng coi như quốc bảo. Vì thế ở Quảng Trị xưa đã có câu ca dao:

“Chẳng thơm cũng thể hương dàn
Chẳng trong cũng nước nguồn Hàn ( 1) chảy ra”

Quê tôi Bích Khê nằm dọc theo triền sông Thạch Hãn thơ mộng. Đây là con sông có dòng chảy quanh co khúc khuỷu, gây nên tình trạng bên lở bên bồi từ bao đời nay. Đáng thương thương thay! Quê tôi - làng Bích Khê (2) lại ở bên lở. Trước đây, cứ đến mùa mưa lũ kéo về thì phần đất bên bờ sông phía làng Bích Khê bị sạt lở đến bốn, năm mét. Đất ấy bồi vào bên kia bờ - làng Trung Kiên (3) xã Triệu Thượng làm cho làng này càng ngày càng rộng hơn mà diện tích làng tôi thì ngày càng bị thu hẹp lại, người dân mất dần đất canh tác. Tình trạng này đã xẩy ra từ hằng trăm năm trước. Do đó những ngôi nhà gần bờ sông đều di cư đi nơi khác, tìm chỗ an toàn hơn. Đất đai của làng tôi phần lớn nằm lại bên kia sông phần đất Trung Kiên, tôi không còn cách nào để tìm lại cột mốc định giới phần đất quê xưa mà các cụ họ Hoàng Bích Khê là Hoàng Hữu Bỉnh cùng các ông Nghè Đàn, Ấm Cảnh, Đội Xán, Xạ Vỹ đã từng tốn bao tâm huyết đấu tranh giành lại cho làng và đạt kết quả. Vì vậy Ngài Thái thường Tự Khanh Hoàng Hữu Bỉnh đã làm bài thơ nhân thắng vụ kiện đất làng Bích Khê bị lỡ và bồi qua làng Trung Kiên:

“Trải nửa năm trăm mới hội đồng
Ấy ai làm chủ có ai không?
Non sông chống lại thuyền trên nước,
Sóng gió ghê chưa cột giữa dòng!
Hai phía lở, bồi cơ tạo hóa,
Ngàn năm gìn giữ nghiệp Cha Ông
Khi nên trời cũng chiều người vậy
Hết rũi thời may thấy lẽ công
. (4)

Cùng với cột mốc ranh giới của làng thì dòng sông cũng đã xoá đi nhiều dấu tích kỷ niệm thân thương của bao thế hệ, làm biến đổi cơ bản hình dạng địa giới nguyên thuỷ của làng. Những cái tên thân quen như: Bến Đò Ông Cổ, Bến Tranh, Bến Máy, Rào Bại, Miếu Bà, Giếng Cây Sanh... tất cả chỉ còn trong tiềm thức. Để rồi mỗi lần nhìn sang bên kia sông, cả một bãi phù sa bạt ngàn màu mỡ mà lòng thấy xót xa, tiếc nuối vô cùng. Nếu ai từng được sinh ra và lớn lên ở làng Bích Khê, sẽ thấy ngay sự dâu bể mà thiên nhiên đã gây ra ở nơi này. Vì thế có người đã cảm tác viết nên rằng:

“Giếng xưa chừ đã chìm sông
Mai sau về lại: một dòng sông xuôi…
Mai sau nữa - đến phiên người,
Cũng theo dòng chảy về nơi mịt mù
” (5)

Bao giờ giếng gạch qua sông
Thì dân làng Bích gánh gồng thiên cư”. (6)

Sau năm 1975, người dân làng Bích Khê cũng qua bên kia sông canh tác trên phần đất của làng. Nhưng do cách trở đò ngang, buộc phải đi vòng bằng đường bộ rất khó khăn mới qua bên kia sông nên dần dần họ bỏ đất không canh tác nữa. Theo thời gian đất ấy giờ thuộc làng Trung Kiên, Triệu Thượng.

Bến Sông Thạch còn là nơi chứng kiến biết bao sinh hoạt cuộc sống của làng tôi. Nội tôi bảo con sông này, ngày xưa có bến nước dân làng tôi thường ra gánh nước và giặt giũ, hò vè đối đáp giữa trăng thanh. Những câu chuyện tình đẹp hay man mác buồn trên bến nước này đã để lại những hình ảnh thân thương, ký ức đẹp trong lòng mỗi người. Nhưng do sự sạt lở nên bến nước này không còn nữa. Điều này đã trở thành ký ức của nhiều người trong đó có nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ, người con của làng quê tôi đã viết nên rằng:

“Đường xưa lối cũ, có ánh trăng, ánh trăng soi đường đi
Đường xưa lối cũ, có tiếng ca, tiếng ca trên sông dài…”

Cũng như bà nội tôi, con sông Thạch đã trở thành một người bạn tâm giao của tôi suốt cả thời thơ ấu. Nước sông Thạch Hãn quê tôi trong xanh mát lạnh. Mùa hè, chúng tôi thường đi tắm sông. Cả bọn tha hồ bơi lội, quẫy đạp lung tung tiếng cười đùa lanh lảnh giữa làn nước xanh khấy động cả một khúc sông chiều. Xa xa, những chiếc thuyền đánh cá đang buông chài, tung lưới. Giữa sông những chiếc xà lan chở đầy cát vàng đang lừ lừ chạy. Tiếng động cơ nổ vang dội cả hai bờ.

Chiều ngang của dòng sông Thạch rất rộng, muốn qua lại chỉ có một phương tiện duy nhất là đi đò. Nhưng đó cũng là việc bất đắc dĩ khi không còn cách nào khác. Ngày xưa khi đưa dâu về nhà chồng ở bên kia sông thì cũng bằng phương tiện “thuyền hoa”, chứ không có “xe hoa” như bây giờ. Vì thế nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ đã viết nên nhạc phẩm nổi tiếng “Đưa em xuống thuyền”:

“Đưa em xuống thuyền, ối a
Đưa em xuống thuyền 
ngày quê hương yên vui, gió trên trời chim đưa lời 
họ hàng em tiễn em thuyền hoa 
đưa đời em đến nơi êm đềm”.

Con sông này còn in dấu bến đò ngang, xưa kia cách trở bởi một chuyến đò ngang, cắt chia dòng sông làm hai bờ thương nhớ. Đứng bên ni sông là làng tôi, ngó qua bên kia sông là làng Trung Kiên, bến đò ngang ấy vẫn là ấn tượng khó có thể nhòa phai trong kí ức. Ở đó có O lái đò nhỏ nhắn với chiếc thuyền cũ kĩ nhuộm màu mưa nắng, cứ buộc hờ bên dưới gốc cây si cổ thụ, lầm lũi ngày đêm chèo thuyền đưa khách qua sông rồi chở khách quay về. Những chuyến đò khách qua sông cứ đều đều. Bóng O lái đò trên chiếc thuyền con, neo dưới gốc cây si cũng  già cỗi theo thời gian.

Tôi nhớ những lần qua chuyến đò ngang, lóc cóc chạy theo bà nội để được sang bên kia chùa Xuân An (7) cầu kinh lễ phật. Mỗi lần sang sông bà xách nào làn bánh, nào hương hoa. Ngồi trên đò ngắm cảnh vật trên sông như một bức tranh thủy mặc, đậm chất thơ mà không thể nào tôi quên được. Bao nhiêu năm bến đò ngang vẫn còn đó. Chiều nay ra đứng bờ sông thấy chiếc đò ngang nào đang trôi giữa dòng sông Thạch Hãn, dáng ai lái đò giữa dòng nước trong xanh làm tôi chạnh nhớ về O lái đò năm xưa đến nao lòng, O còn không hay đã trôi về dĩ vãng?. Lại một tiếng gọi “đò ơi! cho qua bên sông với” gợi cho tôi tìm thấy sự dịu mát, trong lành, yên ả. Bởi dòng sông vẫn chảy, vẫn chứa đầy những kỷ niệm đẹp mà tôi đã sinh ra và lớn lên bên cạnh dòng sông quê gần gũi, yêu thương và gắn bó. Bây giờ ngoảnh lại, sông Thạch Hãn sao mà thân thương quá đổi. Dòng sông cứ lặng lẽ trôi theo thời gian và tôi cũng dần dần lớn lên theo sự lặng lẽ đó.

Theo thời gian tôi trở thành một thiếu nữ biết yêu và biết rung động, sông Thạch Hãn chính là nhân chứng tình yêu mối tình đầu của tôi. Ngày đó 2 đứa ngồi uống café bên bờ nam sông Thạch Hãn, dưới gốc cây bàng anh cầm nắm tay tôi và nói “Quê hương em có con sông rất đẹp và thơ mộng quá! Giá như có thêm cây cầu nối đôi bờ thì càng đẹp hơn”. Tôi nhìn anh cười và thầm ước mơ như thế. Và rồi cây cầu mà anh nói năm xưa giờ đã thành hiện thực, cây cầu ấy mang tên Thành Cổ rất dài và đẹp. Chỉ tiếc rằng cả anh và em không đi chung nhịp cầu ấy, mỗi lần bước đi trên cây cầu Thành Cổ biết bao kỷ niệm tình yêu chợt ùa về. Mối tình đầu thuở ấy giờ đã theo dòng sông Thạch trôi vào dĩ vãng. Anh còn nhớ chăng?

Trở lại với cầu Thành Cổ, cầu được khánh thành vào đúng dịp kỷ niệm 70 năm ngày thương binh liệt sĩ. Cây cầu như một món quà tri ân các anh hùng liệt sĩ và tặng cho nhân dân Quảng Trị từng hứng chịu nhiều mất mát đau thương. Sở sĩ đặt tên cầu Thành Cổ, theo tôi được biết ngày ấy Quảng Trị là chiến trường ác liệt trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược Việt Nam. Đặc biệt là mùa hè đỏ lửa năm 1972, hàng vạn chiến sĩ cùng với du kích đã vượt sông Thạch Hãn vào tiếp ứng cho mặt trận Thành Cổ. Nhưng những người con vĩ đại của đất nước đã vĩnh viễn nằm lại dưới đáy sông này trước bom đạn của kẻ thù. Máu của các anh đã thấm đẫm lên từng nhành cây, ngọn cỏ, hòa vào dòng chảy của sông, để rồi Sông Thạch Hãn tự hào mang trong mình là Dòng sông hoa lửa.


Lung linh dòng Thạch Hãn
(ảnh: Thu Thanh)

Trái tim tôi không khỏi bồi hồi xúc động với sự ngưỡng mộ về những người con quả cảm đã ngã xuống trong cuộc đấu tranh giành độc lập của dân tộc. Tôi lặng người đi, kính cẩn nghiêng mình trước vong linh các anh. Nhưng Tổ quốc sẽ không quên các anh, nhân dân sẽ không quên các anh dù khúc tưởng niệm chỉ có thể diễn ra bằng một nghi thức giản dị đó là lễ hội thả đèn, thả hoa trên sông Thạch Hãn vào các ngày rằm và lễ lớn của dân tộc để tưởng niệm những người đã nằm lại Thành Cổ trong 81 ngày đêm. Những ngọn lửa nến kết trên bè chuối cùng với hương hoa và đèn hoa đăng thả xuống dòng sông. Những ánh nến lung linh chao trên sông, những con người trao hơi ấm trên sông. Tôi cảm nhận được bước chân nhè nhẹ của từng người khách vào đây. Họ nâng niu từng nhành hoa, khoát nhẹ làn nước, vỗ nhẹ mái chèo ra giữa dòng, lặng lẽ thả từng đoá hoa và ngọn nến xuôi theo dòng nước, không nói một lời như tránh làm lay động không gian. Tất cả trong tĩnh lặng khiến tôi chợt nhớ đến 4 câu thơ của cựu chiến binh Lê Bá Dương:

“Đò xuôi Thạch Hãn ơi... chèo nhẹ
Đáy sông còn đó bạn tôi nằm
Có tuổi đôi mươi hòa sông nước
Vỗ yên bờ bãi mãi ngàn năm”.


Lung linh dòng Thạch Hãn
(ảnh: Thu Thanh)

Thạch Hãn ngày ngày vẫn đón ngàn hoa, ghi nhận nghĩa cử tri ân của những tấm lòng thành kính. Sông vẫn chảy như suối nguồn bất tận, hoa vẫn trôi như dòng chảy trong tâm thức mỗi chúng ta, đất nước luôn bên anh. Chiều buông nhanh và đoàn người xa dần. Tất cả chỉ là sự tỉnh tại của thời gian và sóng gợn trên sông.

Con sông Thạch quê tôi là như thế đó. Nó đã trở thành ký ức, là niềm vui, là nỗi  buồn của những người con Quảng Trị muốn tìm về kỷ niệm đẹp đẽ những tháng năm xưa. Không những thế, nó còn là điểm đến hoài niệm về chiến trường xưa và đồng đội cho những ai ghé đến Thành Cổ Quảng Trị một thời hoa lửa. Lắng đọng bên sông cho tôi cảm nhận hết vẻ đẹp của con sông quê mà tôi yêu quý.

Giờ đây 45 năm sau cuộc chiến 81 ngày đêm Thành Cổ Quảng Trị, thị xã Quảng Trị (TXQT) đã thay da đổi thịt, đặc biệt có cây cầu Thành Cổ nối đôi bờ sông Thạch Hãn. Cầu Thành Cổ (công trình thuộc dự án tuyến tránh quốc lộ 1, đoạn qua thị xã Quảng Trị) với chiều dài hơn 5,9 km có chiều dài 311mét, gồm 9 nhịp (4 dầm bản và 5 nhịp dầm Super T), rộng 15 mét, mố trụ bằng bê tông cốt thép (hai mố, tám trụ) đặt trên nền móng cọc khoan nhồi D=1,2 mét. Điểm đầu tuyến đặt tại ngã ba đường Lê Lợi - Quốc lộ 1, tại Km 776+802, thuộc địa phận thị trấn Ái Tử , huyện Triệu Phong, điểm cuối tại khu vực ngã ba Long Hưng, Km 772+808 quốc lộ 1, thuộc địa phận xã Hải Thượng,  huyện Hải Lăng. Dự án có tổng mức đầu tư gần 670 tỷ đồng.

Theo như thiết kế tôi đọc được lý trình của cầu là km 2 + 130,79, đủ cho hai làn xe cơ giới thong dong qua lại. Rồi hai bên còn dành cả phần đường cho người đi bộ nữa. Cầu được thi công bằng kỹ thuật công nghệ hiện đại nhất hiện nay. Cùng với cây cầu, sẽ có một con đường nhựa chạy nối ra Quốc lộ 1A đoạn qua Ái Tử và chạy dọc đường Phan Đình Phùng, đường Hai Bà Trưng ở TXQT, trở thành con đường tránh TXQT. Khi ấy, muốn đi từ TXQT ra Ái Tử, Đông Hà quãng đường sẽ rút ngắn lại, tiết kiệm được thời gian. Thuận lợi nhất là các em học sinh ở bên kia bờ bắc qua học bên các trường ở bờ nam, không phải đi theo Quốc lộ 1A nữa. Hay như các mẹ, các chị muốn đi chợ, đi chùa đều rất thuận tiện khỏi phải đi đò ngang. Giờ nhớ lại ước chi ngày xưa có cây cầu như thế này thì dân làng Bích Khê chẳng bỏ đất canh tác ở Trung Kiên.

Rồi ngày ấy cũng đã đến. Sau hơn một năm rưỡi thi công, vào chiều ngày 26 tháng 7 năm 2017, cầu Thành Cổ được chính thức thông xe đưa vào sử dụng. Một ngày thật vui đối với người dân nơi này. Có lẽ đã lâu lắm rồi, tôi mới lại được chứng kiến một sự kiện đông vui như thế diễn ra ngay chính trên quê hương mình. Rất nhiều cờ đỏ sao vàng được cắm lên. Rồi băng rôn, khẩu hiệu. Rồi hoa tươi. Nhưng đông vui nhất, rộn ràng nhất vẫn là những người dân ở hai bên cầu. Họ có mặt từ rất sớm và mặc cho trời mưa rất to do ảnh hưởng của bão số 4, có lẽ trời đất cũng cảm động chăng như chính lòng người vậy. Họ chạy ùa ra giữa cầu cùng nhau cảm nhận cái giây phút sung sướng được đứng trên cầu Thành Cổ mà nhìn ba bề bốn bên, giữa trời mây non nước trên quê hương yêu dấu của mình. Nhiều ngày, nhiều tháng sau đó trôi qua, người ta vẫn còn cái cảm giác ngất ngây khi lần đầu tiên được đi bộ qua cầu. Cảm giác ấy cứ lắng đọng mãi, kéo dài mãi cho đến tận bây giờ.


Cầu Thành Cổ ngày thông xe (ảnh: Thu Thanh)

Ngày ấy TXQT còn thiếu thốn trăm bề. Và người dân thì còn nghèo khổ quá! Ai đã từng đến đây vào năm 1972 những năm tháng cam go, ác liệt ấy, lúc đó TXQT là một đống hoang tàn đỗ nát bởi chiến tranh. Còn bây giờ, sau nhiều năm dựng xây và phát triển, TXQT đã hồng da thắm thịt, thay đổi rất nhiều đã tự mình “lột xác” vươn lên cùng với đất nước. Cầu Thành Cổ, cây cầu lớn nhất, đẹp nhất trên quê hương TXQT tọa lạc sừng sững trên dòng Thạch Hãn trông hấp dẫn như một công trình du lịch.

Cầu Thành Cổ cùng dự án tuyến tránh quốc lộ 1, đoạn qua TXQT, hoàn thành sẽ nối liền hai trung tâm hành chính, kinh tế là TXQT và thị trấn Ái Tử, huyện Triệu Phong, kết nối trung tâm tỉnh lỵ TP Đông Hà; rút ngắn khoảng cách và thời gian đi lại cho các hộ dân nơi vùng dự án đi qua. Đồng thời tạo điều kiện về cơ sở hạ tầng cho sự phát triển đô thị của các địa phương, kết nối giao thông trên dòng sông lịch sử Thạch Hãn.

Cầu Thành Cổ còn tạo điều kiện thuận lợi cho đồng bào, chiến sĩ, nhân dân trong và ngoài nước tham quan, thăm viếng, tri ân các Anh hùng liệt sĩ đã anh dũng chiến đấu và hy sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất Tổ quốc tại địa danh di tích quốc gia đặc biệt Thành Cổ Quảng Trị bên dòng sông Thạch Hãn.

Cầu Thành Cổ còn góp phần khai thác các tiềm năng và thế mạnh của địa phương, thực hiện công cuộc xóa đói giảm nghèo, từng bước nâng cao đời sống của nhân dân mà trực tiếp là người dân của huyện Triệu Phong và TXQT. Thực sự cây cầu đã góp phần làm khởi sắc thêm diện mạo thị xã. Chợt tôi nhớ câu thơ của nhà thơ Bùi Công Minh:

“Sông có cây cầu sông trở thành lãng mạn
Người có cây cầu người thêm bè bạn
Câu hát có cây cầu câu hát vút xa khơi”
.

Hẳn nhiên với TXQT, dấu ấn cây cầu Thành Cổ đã để lại trong lòng người nhiều cảm xúc với các cung bậc khác nhau. Điều này không chỉ được cảm nhận trong cuộc sống hàng ngày, mà còn là nguồn cảm xúc cho các nhà thơ, nhạc sỹ. Và từ những nhịp cầu, TXQT sẽ vươn cao vươn xa trong quá trình phát triển, hội nhập và có quyền mơ về một thành phố tương lai bên sông Thạch Hãn như thành phố Đông Hà bên sông Hiếu. Tương lai một thành phố của những nhịp cầu, những phố mới thênh thang. Di tích Bến thả hoa 2 bờ sông Thạch Hãn sáng lung linh. Hai con đường ven sông Thạch được xây dựng rộng rãi với nhiều cây xanh, ghế đá, dãy nhà cao tầng, dãy phố sầm uất điện sáng rực. Tương lai một thành phố bên sông Thạch đang định hình.


Bờ bắc và Bờ nam sông Thạch Hãn nhìn từ trên cầu xuống (ảnh: Thu Thanh)

Tôi tự hào về quê hương mình, một vùng quê nghèo nhưng rất anh dũng trong hai cuộc kháng chiến đã được bù đắp xứng đáng. Tôi mừng cho bà con cô bác ở quê nhà vì từ nay niềm mơ ước của bao người đã trở thành hiện thực. Đêm nay là một đêm trăng sáng. Trăng ở cầu Thành Cổ như càng sáng hơn. Tôi dạo bước trên cầu cùng với các con nhìn thấy các đôi uyên ương ríu rít bên nhau, nhìn về phía xa xa là làng Bích Khê quê tôi đó. Cầu thì cao và dài, sông thì rộng, rồi gió thổi mát rượi tung làn tóc bay trong gió. Phong cảnh trời mây, non nước nơi này sao tươi đẹp lạ lùng. Trong vô vàn nỗi nhớ về ký ức của mình, bỗng dung tôi lại có thêm một nỗi nhớ nữa, nỗi nhớ ngày xưa 2 đứa đi dạo trên kè sông Thạch và ước mơ về một cây cầu nối nhịp bờ vui. Giờ thì cầu xây xong đã lâu mà người xưa thì vắng xa rồi.

----------------------
Chú thích:
(1) Nguồn Hàn là tên gọi dân gian chỉ sông Thạch Hãn
(2) thuộc Xã Triệu Long huyện Triệu Phong, Quảng Trị
(3) thuộc Xã Triệu Thượng huyện Triệu Phong, Quảng Trị
(4) Trích Nếp Nhà số 2, Hoàng tộc Bích Khê trang 17
(5), (6) Trích Nếp Nhà, họ Hoàng Bích Khê trang 112
(7)  thuộc Xã Triệu Thượng huyện Triệu Phong - Quảng Trị

----------------------------
Người viết: Lê Thị Thu Thanh
Địa chỉ: Đội 2, Bích Khê, Triệu Long, Triệu Phong, Quảng Trị
Email: Địa chỉ email này đã được bảo vệ từ spam bots, bạn cần kích hoạt Javascript để xem nó. -   Mobil: 0949.69.4135

 
 
 
 
 
  • công ty TK Mỹ thuật Anh Hoàng
  • Trường THPT Hồng Đức
  • Thời trang Bambo
  • Công ty RAAS
  • Website Mua Bán Gạch
  • Công ty CP Tống Linh Giang